Despois de rematar os exames, e unha vez asentado no novo cuatrimestre, retomo a bitácora. Hoxe compartindo con vós un cartel que me ensinou o amigo Tiago Vermelho e que foi empregado por Rifondazione Comunista co gallo do 8 de marzo. A min fíxome bastante graza. Ler máis...

Desde que o goberno galego anunciou a súa intención de derrogar o vixente Decreto 124/2007, do 28 de xuño, polo que se regula o uso e a promoción do galego no sistema educativo, moito se ten falado da presenza do noso idioma no ensino. Ata hai ben pouco, as iniciativas relacionadas coa lingua facían parte dos grandes consensos da autonomía. O primeiro exemplo témolo no ano 1983, cando a vontade de todas as forzas políticas con presenza no Parlamento fixo posible a aprobación da Lei de normalización lingüística (LNL). Desde entón, a lexislación en materia idiomática saíu adiante co apoio de todo o arco parlamentar, tendo como exemplo paradigmático recente o Plan Xeral de Normalización Lingüística (PXNL) do ano 2004. Mais esta situación mudou coa elaboración dun novo decreto que regula o uso do galego e do castelán no ensino durante a etapa do goberno bipartito. O texto finalmente aprobado seguía fielmente as liñas do PXNL, ao fixar que polo menos un 50% das aulas debían ser impartidas na nosa lingua, unha medida crucial para lograr a mesma competencia lingüística en galego e en castelán, que é un mandato legal derivado da Lei de normalización lingüística que non se estaba a conseguir. Nun primeiro momento, todos os partidos políticos se sumaron ao acordo, pero contra última hora o PP saíuse do consenso.

Este fito parlamentar supuxo un antes e un despois no tratamento da lingua propia de Galicia no debate público. En ámbitos urbanos xurdiron asociacións que espallaron termos como “imposición lingüística” ou a “liberdade de elección de idioma”, a miúdo utilizando a bandeira do bilingüismo, e que axiña atoparon simpatías en certos actores políticos e mediáticos. A súa principal reivindicación é a escolla polos pais da lingua vehicular na que se imparten as aulas. Nas eleccións de 2009, o Partido Popular asumiu unha parte significativa dos postulados destes grupos e fixo da consulta aos pais un eixo da súa campaña. Unha vez gañados os comicios, o goberno de Feijoo anunciou a súa intención de derrogar o decreto do bipartito, porque non contaba co debido consenso e elaborar un novo.

Axiña apareceu unha importante resposta social que criticaba as propostas en materia de lingua do goberno do PP. Queremos Galego, Prolingua, Galego patrimonio da humanidade, Galego Sempre Máis, Galiza co Galego son os nomes de distintas plataformas, asociacións e colectivos que foron xurdindo nos últimos meses co obxectivo de defender as políticas de normalización lingüística e facerlle fronte á redución de aulas no idioma do país que anunciaba o goberno de Feijoo. Nos meses seguintes, as mobilizacións e os comunicados multiplicáronse, tendo como máximo expoñente a marcha convocada por Queremos Galego! o día 28 de outubro e que tivo ao redor de 50.000 asistentes.

Finalmente, o 30 de decembro de 2009, no derradeiro Consello da Xunta do ano, saíron á luz as chamadas Bases para a elaboración do decreto do plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia. A diferenza do texto anterior, introdúcese unha lingua estranxeira como vehicular no ensino obrigatorio, que ademais conta cunha porcentaxe de uso igual á dos idiomas oficiais, ocupando cada unha un 33% da docencia. Outro dos aspectos máis rechamantes deste texto é a posibilidade que terán os pais e nais de votar a lingua na que se impartirán determinadas materias nos distintos niveis. Estas bases levan sido moi criticadas en diferentes sectores sociais, profesionais e políticos.

Desde un punto de vista pedagóxico, o proxecto conta coa oposición da Asociación Profesional de Pedagogos de Galicia (Apega), cuxo presidente manifestou que “co decreto do galego non se vai a ningunha parte” e que “a cousa estaba ben como estaba”. Pola súa banda, Nova Escola Galega afirmou que “contravén o sentido da necesaria protección” que dita a lexislación vixente e amosa a súa preocupación porque este texto traia “un maior retroceso na lingua galega”. Desde a Facultade de Ciencias da Educación da USC, tamén se quixo amosar o malestar coa norma e emitiron un posicionamento no que se aposta pola “capacidade para respectar e valorar a diversidade lingüística”.

Nos centros de ensino, profesorado, ANPAS (tamén de centros relixiosos) e estudantado amosaron o seu rexeitamento ao decreto. De feito, os principais sindicatos de traballadores do ensino así como as grandes asociacións estudantís secundaron a folga xeral convocada o pasado día 21.

Mais o rexeitamento ás Bases non se circunscribe tan só a aqueles sectores vencellados directamente co mundo da educación. Varias agrupacións a prol da normalización lingüística fixeron críticas moi duras ao texto porque “do xeito no que está redactado, fai imposible que o galego sexa unha lingua normal.”, en palabras de Valentina Formoso presidenta da Coordinadora Galega de Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística. Pola súa banda, Carlos Callón, d´A Mesa pola Normalización Lingüística declarou que “é unha norma que vai crear conflitos enormes nos centros e entre familias”. Desde un punto de vista estritamente legal, o decreto recibiu críticas de máis de 60 xuristas, entre avogados, catedráticos e xuíces, que elaboraron unha análise na que expoñen os motivos polos que esta norma pode incorrer en anticonstitucionalidade.

Pero se cadra, a crítica máis sonada ultimamente foi a que fixo a Real Academia Galega, que emitiu un informe no que expuña o pouco conveniente que é este decreto para o proceso de normalización do noso idioma. A outra institución consultada pola Xunta, o Consello da Cultura Galega, aínda non se posicionou publicamente, mais é probábel que siga a liña de declaracións anteriores, nas que facía unha aposta por retomar o PXNL e consensuar entre todas as forzas políticas como levalo adiante. Para isto, propuñan a creación dunha comisión parlamentaria na que se traballase na procura deste acordo, para logo aprobalo pola cámara. PSOE e BNG xa amosaron o seu apoio a esta medida, mentres que o PP non se posicionou. Seguindo con pronunciamentos de institucións, cómpre subliñar o que fixeron as tres universidades galegas a través da Comisión Interuniversitaria de Política Lingüística, para quen “deben ser as autoridades educativas as que establezan os currículos educativos e regulen o emprego das linguas vehiculares do ensino”.

A oposición parlamentaria tamén respondeu unanimemente diante do decreto. PSOE e BNG desmarcáronse completamente das Bases e apoiaron activamente as diferentes mobilizacións que entidades das sociedade civil convocaron. A máis recente foi a folga xeral no ensino que xuntou en Compostela a máis de 30.000 persoas nun día laborable.

Grupos como Galicia Bilingüe, que apoiaron a Núñez Feijoo na campaña electoral, son moi críticos con este texto por consideralo insuficiente.

Apoios
Os grupos que se amosaron a prol do novo decreto redúcense a pouco máis que o propio Executivo e o partido que o sustenta, o Partido Popular. No ensino, un sindicato como ANPErematou por desmarcarse de moitos puntos do decreto.

Semella que, se o Decreto impulsado polo goberno bipartito en 2007, seguindo fielmente o Plan Xeral de Normalización Lingüística, colleitou críticas dalgúns colectivos de docentes e pais-nais, este Borrador tampouco se libra dun carro delas. A Consellaría de Educación ten aberta unha rolda de discusión sobre a nova norma.

(Orixinal publicado n´O Cartafol)
Ler máis...

Disque a historia é a suma de millóns de voces que coa súa participación individual constrúen o devir colectivo dun pobo. Mais tamén se di que a historia a escriben os vencedores. Este último paradigma pode mudar se combinamos as novas tecnoloxías cun pouco de imaxinación e lle engadimos un chisco de vontade. Acaba de nacer na Rede un proxecto documental que fala de lingua. Pero vai alén da simple produción audiovisual que uns elaboran e outros reciben. Chámase Eufalo e conta a historia da nosa lingua a través dos falantes: Alex de Morgadáns, un rapaciño que veu de Madrid e hoxe fala en galego con naturalidade; Clara e Digna, dúas señoras de Carboeiro que senten o noso idioma; Fátima, que bota de menos que lle ensinaran máis galego na escola para hoxe poderse expresar nos dous idiomas; o tráiler de “En Vigo fálase”.... O portal convida a calquera persoa que teña unha cámara de vídeo, un móbil ou unha webcam, a que conte as súas vivencias ao redor do idioma. Coa suma de todas as voces habemos dar unha visión da realidade sociolingüística do país.

Trátase dunha iniciativa da empresa A Navalla Suíza, xunto cun grupo de colaboradores formado por Noa García, Manu Mayo, Belén Regueira, Araceli Gonda, Xandra Tedín, Mabel Montes, Mónica Ares e Matías Tarrío, entre outros. Mais este proxecto non pode ir a adiante se non participas TI, falante, achegando os teus vídeos e ideas.

(Publicado orixinalmente n´O Cartafol) Ler máis...

Este é un vídeo que anda pola rede no que se recolle un discurso de Arnaldo Otegi explicando a iniciativa política que está a desenvolver a esquerda abertzale a día de hoxe. Non me cabe a menor dúbida de que este é o único camiño.

Ler máis...

1. Por primeira vez na historia da autonomía, a Xunta de Galiza lexisla en contra da lingua propia do país. Isto é especialmente preocupante se temos en conta, tal e como di Alba Nogueira, que é a única administración en todo o mundo que ten a obriga de velar pola promoción do galego.

2. Equipara os idiomas estranxeiros cos oficiais, sexan propios como o caso do galego ou alleos como o castelán.

3. Tan só garante que ao final da escolarización obrigatoria se coñeza o español. Nun contexto social tan desfavorábel para o galego, o ensino é o único eido no que se pode garantir unha mínima competencia lingüística, que cun 33% das materias é insuficiente.

4. É totalmente inaplicábel. Tanto porque non hai capacidade do profesorado para impartir ese 33% en lingua estranxeira, como porque a “elección” por parte dos pais da lingua na que se imparten determinadas materias creará situacións caóticas nos centros.

5. Diante da imposibilidade de dar un 33% das aulas en lingua estranxeira, o español entrará neste terzo das materias desprazando aínda máis ao galego do ensino.

6. Racha con todo o que se leva feito en materia de normalización lingüística nos últimos 30 anos. Abandona a idea de que o galego ten que ir gañando espazos no ensino e esquece completamente o criterio marcado no Plan Xeral de Normalización Lingüística de tender cara unha igual presenza de galego como de castelán no sistema educativo.

7. Non foi consensuado con ningún dos sectores involucrados na educación: pedagogos, asociacións de pais e nais, profesorado, estudantado...todos están en contra.

8. Introduce a falacia da “liberdade de elección”. Como di Xabier P. Docampo, o que este decreto propón é “hipotecar a liberdade dos futuros cidadáns e cidadás (...), que, vítimas das decisións actuais dos seus pais de lles restar unha das linguas, xa non poderán elixir no futuro cal usar”.

9. Converte os equipos de normalización lingüística dos centros en simples dinamizadores.

10. O PP amosa a súa verdadeira faciana con este decreto. Só admite o español como única lingua do Estado, por iso ataca con medidas coma esta aos idiomas que poden conformar identidades colectivas diferentes á española. Ler máis...

Parece ser que mañá teremos o borrador do novo decreto do galego. A cousa non pinta ben, tal e como adiantaba hoxe a El País. A lingua de aprendizaxe na educación infantil dependerá dunha votación das nais e pais...que importan os criteiros pedagóxicos! Imporase un modelo trilingüe galego, español e inglés...que importa a falla de formación do profesorado ou a desventaxa da noso idioma!

Estamos diante da maior agresión institucional á nosa lingua en toda a historia da nosa precaria autonomía. Non podemos ficar quedos. Cómpre encher as rúas, combater cada retroceso e sobre todo, facer moita, moita pedagoxía social. Polo de agora, a plataforma Queremos Galego! convoca unha concentración para mañá ás 17.00 horas na praza do Obradoiro de Santiago de Compostela, pero cómpre seguir loitando con firmeza. Para ir comezando con este labor pedagóxico do que falaba, déixovos un artigo publicado en Brétemas, o blog de Manuel Bragado, no que aborda esta cuestión con moita claridade sentidiño.

Semella que mañán se cumprirán os nosos peores agoiros. O solimán do novo decreto de uso do galego virá no modelo lingúístico escollido para a Educación Infantil, onde se os criterios pedagóxicos non o remedian, será unha votación entre os pais a que determine a lingua vehicular da aula e na que se realizará de forma preferente a aprendizaxe da lectoescritura. De nada servirá o criterio sobre esta cuestión fulcral que manteñamos os profesionais, a quen se nos rouba tan importante decisión pedagóxica, na que interveñen moitos e importantes factores, tanto de contexto sociolingüístico como de carácter estritamente didáctico. Nesta vital decisión sobre o modelo lingüístico da Educación Infantil (onde a escolarización en galego veu gañando terreo nos últimos anos) residirá o cerne deste novo decreto que, polas especulacións da prensa de hoxe, nas etapas obrigatorias reducirá (non sabemos canto, se a un terzo ou a un corenta por cento) a presenza do galego como lingua vehicular.

A cuestión da galeguización da Educación Infantil non é menor. No decreto Fraga do 95, establecíase que na Educación infantil e no Primeiro Ciclo de Primaria empregaríase «a lingua materna predominante entre o alumnado», deixando esta decisión en mans do profesorado de aula (que a recollía na súa programación de aula) e do claustro e do consello escolar (que a recollían no Proxecto Curricular de Etapa e no Proxecto Educativo de Centro). No decreto de 2007, tras a aprobación consensuada do Plan Xeral de Normalización Lingüística de 2004, introducíanse un importante matiz á redacción do texto do 95, xa que no caso de entorno castelanfalantes «o uso do galego será como mínimo igual a do castelán», correspondendo ao profesorado de aula e de etapa artellar esta presenza do galego na actividade educativa cotián, compromiso que debía ser recollido, entre outros documentos técnicos, no Proxecto Lingüístico de Centro.

Neste contexto conflitivo, é doado agoirar como na elección aula por aula van actuar os potentes prexuízos lingüísticos existentes en Galicia sobre o uso e o valor das linguas cooficiais, un contexto no que o galego sempre sae moi prexudicado. Non é difícil agoirar que empregando este sistema de elección por parte das familias (de moi dubidosa constitucionalidade, na medida que pode conculcar dereitos individuais), asistiremos despois de tres décadas á liquidación do uso do galego nalgunhas aulas de infantil. Se finalmente se concreta esta elección de lingua vehicular na E.I. por votación entre as familias, un modelo do que non coñecemos precedentes, o veleno da confrontación lingüística espallarase por todos os centros educativos, o que constitúe unha incrible irresponsabilidade educativa e política.

Sabiamos que a Feijóo non lle ía ser doado contentar aos sectores galegófobos, que retoricamente continúan reclamando medidas que quedan claramente fóra da actual orde constitucional. No obstante, a última oferta destes sectores propoñendo a elección por parte das familias das «materiais troncais» (un termo inexistente nos actuais documentos curriculares) constituía un indicio de que algo se estaba cocendo en San Caetano coa intención de darlle unha saída política a estes sectores amigos e rematar así con «la imposición del gallego» (un «compromiso» do seu programa electoral). Haberá que agardar a coñecer a redacción do borrador na que, sen dúbida, aparecerán algunha sutilezas valiosas, acenos galeguistas cos que se pretenderá acadar a aceptación do documento por parte da CCG e da RAG como a conformidade dalgúns sectores do propio PPdeG. No entanto, polo publicado até agora, o panorama non pode ser máis desacougante: o uso do galego retrocederá nas etapas educativas obrigatorias e pode quedar seriamente eivado por votación das familias na Educación Infantil. Este é o consenso que nos van propoñer mañán Feijóo, Vázquez e Lorenzo?

Remítome ao expresado na anotación de hai dous días, non é este o momento nin para o ditirambo nin para o desánimo, a situación de emerxencia reclama defender coa maior intelixencia os nosos argumentos para impedir que, tras tres décadas de pulo, o galego na escola retroceda. Falemos galego!

Ler máis...

Desde hai unha tempada estou subscrito á bitácora de Atilio Borón, un politólogo e sociólogo arxentino da escola marxista moi comprometido cos movementos revolucionarios e de esquerda de Latinoamérica. Un dos temas máis recorrentes nos seus textos é o chamado Socialismo do Século XXI, chegando a editar no 2008 un libro con ese nome. A partir do seu espazo en internet descubrín un vídeo gravado durante unhas xornadas que tiveron lugar en Euskal Herria nas que impartía unha conferencia sobre este mesmo tema. Na súa explicación sintetizaba os elementos fundamentais deste novo socialismo que, desde o meu punto de vista, son moi interesantes para calquera persoa de esquerda con vocación realmente transformadora. Nesta entrada gustaríame sinalar os aspectos que me pareceron máis importantes e aproveitábeis do relatorio. Desculpade as imprecisións que poida cometer pero aínda non estudei este tema todo o que me gustaría, agardo que nos vindeiros meses xa teña maior vagaxe despois de ler lido a Dieterich ou algo máis do propio Borón.

Un punto básico e fundamental do Socialismo do Século XXI é que “non se pode definir sentado nun escritorio (...) e elaborando un fermoso texto teórico”, pola contra, “é a resposta dos pobos nas súas respectivas loitas”. Esta é unha das primeiras achegas que Borón fai na súa conferencia e que desde o meu punto de vista é transcendental. Como dixo o propio Fidel nun discurso en 2005, “entre os moitos erros que cometemos, o máis importante foi crer que alguén sabía de socialismo, ou que alguén sabía de como se constrúe o socialismo”. Se a esquerda mundial, e europea en particular, somos quen de asimilar isto, de rachar cos dogmas e principios inamovíbeis herdados do pasado, teremos dado un paso adiante que pode ser crucial para a construción dun modelo alternativo ao capitalismo. Este é un dos grandes potenciais que ten o Socialismo do Século XXI fronte ao do século XX: cada pobo, cada nación ten que adaptalo e construílo no día a día. Desenganémonos, non hai libros con receitas máxicas. O camiño faise andando.

Atilio Borón continúa o seu relatorio falando da superioridade dos valores do socialismo fronte aos do capitalismo. Defende “descartar a idea dun capitalismo con rostro humano” xa que este sistema é o que é, e nel, homes, mulleres e natureza son tratados como simples mercadorías, por iso se converteu no modo de produción máis depredatorio da historia. Para Borón, a esquerda debe facer fincapé na superioridade dos valores de “solidariedade, camaradería, fraternidade, igualdade, liberdade, democracia e participación” que son propios do socialismo fronte ao “egoísmo desfreado” do capitalismo. Continúa a súa argumentación cunha cita do Che na que afirmaba que “o socialismo como fórmula de redistribución de bens materiais non me interesa”. Para Borón “do que se trata é da creación dun home e dunha muller novos, dunha nova cultura e un novo tipo de sociedade, caracterizados pola abolición de toda forma de opresión e explotación, na que prime a solidariedade, a fin das separación entre gobernantes e gobernados, e a reconciliación do home coa natureza”. Afirma que nalgunhas sociedades avanzadas é posíbel unha certa distribución equitativa dos bens materiais, e pon o exemplo de Noruega, pero que por esta falta de transformación no eido dos valores non é quen de evitar que siga habendo persoas na rúa buscando nos cubos do lixo.

O segundo grande punto sobre que Atilio Borón fundamenta a súa explicación do Socialismo do Século XXI é o proxecto. É dicir, “a forma na que o ideal socialista, ou a utopía mobilizadora do socialismo, se encarna historicamente nunha axenda concreta de mobilización social”. Aquí están as loitas concretas que os distintos pobos do mundo protagonizan e que son semente dese mundo mellor que arelamos. Cómpre dar resposta a estas novas demandas, urxencias e necesidades sociais que se xeraron ao longo do último século, xa que se non as encaramos de xeito axeitado con políticas concretas, o socialismo do século XXI quedará relegado ao terreo das ideas despoxadas de toda resonacia práctica. Tal e como advertía Rosa Luxemburg, se isto acontecera “as forzas socialistas se debilitarían e empequenecerían até o punto de perder toda clase de gravitación na vida social, degradándose á condición de minúsculas seitas esotéricas que predican discursos imcomprensíbeis e carentes de produtividade social”. Neste punto, Atilio Borón tamén tocou certos “dogmas” do socialismo do século XX que cumpría ir desterrando como o estatismo ou a economía planificada. Non vou entrar máis nisto, xa que requiriría unha entrada propia.

O derradeiro punto que o sociólogo arxentino tocou na súa conferencia é o dos suxeitos históricos que han de ser protagonistas da construción do Socialismo do Século XXI. Diante de todo, destacou a súa pluralidade. Se no capitalismo do século XIX nos países centrais se podía falar dun proletariado industrial hexemónico, actualmente as masas populares ás que outrora se lles presupuña unha completa incapacidade para encabezar un proxecto socialista están a tornarse protagonistas. Para caracterizar este suxeito histórico plural colle a definición de pobo que dá Fidel no seu discurso “La historia me absolverá”:

“Entendemos por pueblo, cuando hablamos de lucha, la gran masa irredenta […] a la que todos engañan y traicionan, la que anhela una patria mejor y más digna y más justa; la que está movida por ansias ancestrales de justicia por haber padecido la injusticia y la burla generación tras generación […] Y ahí están los 600 mil cubanos sin trabajo, los 500 mil obreros del campo, los 400 mil obreros industriales y braceros, los 100 mil pequeños agricultores, los 30 mil maestros, los 20 mil pequeños comerciantes, los 10 mil profesionales jóvenes […] A este pueblo […] no le íbamos a decir “Te vamos a dar”, sino “¡Aquí tienes, lucha ahora con todas tus fuerzas para que sea tuya la libertad y la felicidad!”

Non sei se este Socialismo do Século XXI será a alternativa ao capitalismo, mais o que está claro é que había moito tempo que non aparecía unha proposta que, dun xeito realista, aspire a superar este modo de produción inxusto. Cómpre non repetirmos os erros do pasado e edificar este proxecto sen dogmatismos e centrado nas realidades de cada pobo. Teño pleno convencemento en que se traballamos todos xuntos, outro mundo será posíbel.


* Para acceder ao vídeo da conferencia de Atilio Borón premede aquí
Ler máis...