Durante as últimas semanas, os Comités estiveron a desenvolver unha intensa campaña en contra da reforma do actual CAP baixo o lema “que non te CAPen co mestrado” que cristalizou no día de hoxe nunha xornada de loita en todo en todo o país.

O desenvolvemento desta campaña amosou certas diferenzas a respecto doutras desenvolvidas polos Comités nos últimos anos. O modus operandi que estaba a empregar a organización estudantil até o momento era o seguinte:

1º. Seleccionábase unha reivindicación relacionada co proceso de Boloña de xeito que se puidese amosar como unha batalla concreta no marco dunha loita moito máis ampla contra a implantación do EEES. Froito deste razoamento naceron campañas como as de oposición á suba das taxas ou a defensa dun mellor financiamento público.

2º. Convocábase unha xornada de folga en todo o país con concentracións ou manifestacións nos 7 campus.

3º. Comezaba unha intensa campaña de divulgación. Os membros dos Comités enchían tódalas facultades de pancartas, repartían milleiros de voandeiras e recollían o maior número posíbel de sinaturas en apoio á campaña en cuestión.

4º. Durante a xornada de folga, os Comités organizaban piquetes informativos que ían facultade por facultade informando do paro aos estudantes que pretendían ir a aulas.

5º. Celebrábase a concentración ou a manifestación (dependendo do número de xente)

Mais este modelo estaba claramente estancado, tal e como se puido comprobar en anteriores convocatorias. A pesar de que se gastaba un enorme capital humano e material en explicar as reivindicacións e instar ao estudantado a que secundase a folga e acudise ás manifestacións, a resposta era bastante negativa. Exceptuando na primeira mobilización en contra da suba das taxas (hai xa case dous anos disto), as xornadas de folga convocadas polos Comités servíanlle á xente como escusa para faltar a clase e/ou marchar para casa e moi poucas persoas acudían ás concentracións. Ficaba claro a estudantado non lle prestaba moita atención nin ás pancartas que cubrían as paredes da facultades, nin aos milleiros de voandeiras repartidas, nin tampouco ás reivindicacións a prol das que asinaban. Os Comités tiñan un problema grave á hora de interactuar co estudantado.

Nesta última campaña en contra da reforma do CAP, os Comités pretenderon mudar algunha das vellas prácticas de cara a mellorar o xeito de dirixirse ao estudantado. En primeiro lugar, eliminouse a tradicional folga de día enteiro e substituíuse por unha “xornada de loita” que se debería concretar nunha actividade máis imaxinativa e atractiva para o alumnado. No caso da USC elixiuse un enterro simbólico da universidade. Por outra banda, apostouse por uns métodos de propaganda “diferentes”. Nalgunhas facultades colocáronse polos corredores caixas que representaban as distintas trabas que se atopaban os estudantes (CAP, mestrado, Boloña, taxas...), penduráronse esquelas das paredes que chamaban á xente a acudir ao enterro da universidade pública e mesmo se formulou a idea de organizar unha pequena obra de teatro, aínda que ao final non fose levada á práctica. Pero o que realmente diferenciou esta campaña de outras foi que dous días antes da xornada de loita, 8 membros dos Comités se pechaban na reitoría da USC.

E cales foron os resultados desta campaña? Principalmente dous. En primeiro lugar que o peche facilitou que se abriran negociacións coas autoridades universitarias cuxos resultados se saberán nos vindeiros días. En segundo lugar que o número de asistentes ao “enterro da universidade” aumentou lixeiramente a respecto de anteriores convocatorias. Uns 200 estudantes aproximadamente participaron na manifestación.

Non me gusta pontificar nin sentar cátedra pero si que querería formular unha serie de reflexións que poidan contribuír a unha análise desta campaña.

Deben conformarse os Comités con sacar á rúa a 200 persoas? Só con botar unha breve ollada á historia do Movemento Estudantil Nacionalista penso que 200 persoas non son abondo. O estudantado galego ten amosado en moitas ocasións que ten capacidade de mobilización e que se pode aspirar a xuntar a moita máis xente en torno a unha reivindicación como a do novo mestrado. Se o Sindicato de Estudiantes, malia ser unha organización pantasma, foi quen de sacar á rúa a case un milleiro de persoas, os Comités non se poden contentar con 200.

Estaba ben orientada esta campaña? En facultades como historia ou filoloxía o CAP e o mestrado son un problema moi grave, pero en outros centros xa non é que non sexa unha preocupación, senón que en moitos casos non saben nin o que é o antigo CAP. Se cadra en moitas facultades estábase a facer un traballo moi grande en explicar un problema que non lles afecta directamente e deixábanse de lado outras reivindicacións de maior interese para o estudantado.

Se non hai capacidade para facer un peche en condicións débese facer igual? É evidente que non hai nada máis efectivo como que o estudantado dunha facultade se peche nela durante varios días, pero tamén é evidente que a correlación de forzas a día de hoxe non permitía tal cousa. Por este motivo búscanse outros lugares para fecharse como a reitoría. Non me cabe a menor dúbida de que o feito de que aínda hoxe haxa 8 compañeiros diante do despacho dun vicerreitor serviu para forzar unha negociación. Agora ben, non pode dar a imaxe de que é unha “pataleta” e que non é cousa seria por non ter pechado un edifico enteiro? Non o sei, teño dúbidas.

O feito de que os Comités só leven a 200 persoas a unha manifestación débese a un erro na campaña ou unha mala práctica no día a día? Mao dicía que os revolucionarios debían ser “peixes na auga”. Non estarán a caer a día de hoxe tódalas organizacións estudantís no erro de estar tan separados do alumnado que non son quen de facer un traballo de concienciación no día a día?

Son só unhas reflexións abertas que me foron vindo á cabeza despois da xornada de loita. Están un pouco desordenadas e nalgúns casos pouco desenvolvidas, pero creo que todos os que participamos no Movemento Estudantil Nacionalista debemos facer unha reflexión crítica e construtiva desta campaña. É o único xeito de evitarmos caer nos mesmos erros e avanzar na construción dun ensino PÚBLICO, GALEGO, DEMOCRÁTICO e de CALIDADE.

Venceremos nós!

Ler máis...

Hai xa case dez anos, no 1999, ministros de 28 estados europeos reuníronse na cidade italiana de Boloña e asinaron unha declaración na que se anunciaba a homologación do sistema universitario de case todo o continente. Dende entón, por toda Europa comezouse a falar desa pantasma que era o Espazo Europeo de Educación Superior (en adiante EEES), porén ninguén sabía realmente en que ía consistir nin as consecuencias que tería para a universidade pública. Hoxe semella que as cousas comezan a se aclarar, pero polo medio houbo unha década de conferencias, reunións, estudos, declaracións, contradeclaracións e en definitiva, desa incerteza á que nos teñen habituados os dirixentes da Unión Europea. Durante este período, o EEES foise implantando paseniño en case tódolos estados asinantes da declaración de Boloña. Grazas a esta confusión e ao escurantismo que envolveu todo o proceso, evitouse o debate social e a mobilización estudantil que podería pór en perigo o proxecto de converxencia educativa. Non obstante, si que houbo importantes protestas por cuestións concretas do proceso de converxencia, como foi a aprobación da LOU do Partido Popular, pero nunca se chegaron a introducir nunha mobilización moito máis ampla en contra dun proceso que afectaba a toda Europa occidental.

Pero cales van ser as principais modificacións que se derivan da Declaración de Boloña? Pois hoxe, dez anos despois, podemos xa falar de aspectos concretos que as autoridades españolas xa comezan a lexislar. A idea principal da declaración era crear un espazo educativo común na Unión Europea e noutros estados próximos que permita unha maior mobilidade de estudantes e que os profesionais formados no sistema universitario sexan útiles e competetitivos no mercado laboral europeo. Para iso dispúxose que o ensino superior se dividiría en tres ciclos diferenciados. Un grao de catro anos no que se acadarían unhas competencias básicas interdisciplinares, un máster que correspondería coa especialización e un doutorado que viría a funcionar máis ou menos coma até agora. En resumo, poderiamos dicir que o espírito de Boloña fundaméntase en: homologación, mobilidade, competititividade e división entre grao e posgrao. Cómpre analizar cada un dos puntos que acabo de citar para así facernos unha composición de como este proceso afectará á universidade galega.

Segundo a Declaración de Boloña, a mobilidade permitirá ao estudante “acceder a oportunidades de estudo e formación e servizos relacionados”, e grazas á homologación, “ao recoñecemento e valoración dos períodos de estancia nas institucións de investigación, ensino e formación europeas”. Porén, para unha nación coma a nosa, que parte dunha situación periférica das tres universidades, a mobilidade sempre será de dentro cara a fóra, fomentando ese mal endémico da nosa terra que é a emigración. Para non fomentar a situación de desigualdade entre universidades e nacións precisaríanse fondas reformas que nos equiparasen á media europea. Porén, tanto a Xunta de Galicia como o Ministerio de Educación pretenden acometer esta reforma a custe cero, o que perpetuaría esa situación de marxinalidade que sofre Galiza no contexto Europeo. Por outra banda, un marco de mobilidade estudantil a nivel europeo resúltalle moi negativo ao sistema universitario dunha nación, como é o caso de Galiza, ten uns sinais identitarios que non reciben ningunha consideración por parte da Unión Europea. Deste xeito, a lingua galega ficará tamén marxinada nas institucións educativas comunitarias.

Unha das máximas que derivan da Declaración de Boloña é a de acadar a competitividade do sistema europeo de educación superior. Esta directriz xa provocou a reacción de moitos colectivos de estudantes e de profesores que asinaron un manifesto titulado Que educación superior?, no que amosaban a súa preocupación por esta orientación da universidade de cara ao mercado produtivo. Neste manifesto sinalábase que co pretexto de que as universidades teñen que estar ao servizo da sociedade (cousa que ninguén discute), poden chegar a proliferar as axencias e institutos extrauniversitarios, dominados polo poder políticos ou por grupos poderosos de presión. Deste xeito, daríase unha visión moi reducionista da sociedade, centrándose puramente en beneficiar ás empresas e pondo o ensino ao seu servizo. A orientación puramente mercantilista do ensino, pon fin ao coñecemento e a cultura como valor dunha sociedade de homes e mulleres libres e redúcea á simple acumulación de coñecementos técnicos que permitan desenvolver unha actividade profesional dun xeito rendíbel para o empresario. Esta foi unha das principais críticas ao EEES que fixo a organización nacionalista Comités, principal opositora ao proceso de Boloña na Galiza.

A outra gran modificación que sae da Declaración de Boloña é a definición dos graos e posgraos. Até agora, unha diplomatura ou unha licenciatura achegábanlle ao estudante unha formación que lle permitía ter un dominio na súa área e a inserción no mercado laboral. Coa nova configuración, o grao tan só levará incluída unha formación moi básica e interdisciplinar, que non só implicará un escaso dominio da área a estudar, senón que non terá saída no mercado laboral. Para acadar unha certa especialización e aspirar a ter futuro do mundo do traballo, cómpre ter un título de posgrao ou máster. Malia todo, tal e como se está a aplicar o proceso de Boloña, este segundo ciclo estará ao alcance de moi poucos. Por que? En primeiro lugar porque a empresa privada ofertará posgraos sen garantir ningún tipo de axudas ás persoas con menos recursos económicos, sendo este un claro xeito de elitización da universidade ao apartar aos sectores máis desfavorecidos da sociedade deste tipo de másters. En segundo lugar porque a universidade na que se imparte un grao non está obrigada a impartir ningún posgrao de carácter público, polo que non garante que os que estudaron o primeiro ciclo teñan praza nun máster aínda que o poidan pagar. En terceiro lugar, porque a proliferación de posgraos privados orientará a especialización do alumno única e exclusivamente cara sectores economicamente rendíbeis e non a acadar uns coñecementos que lle vaian ser útiles non só ao individuo senón tamén ao conxunto da sociedade na que está inserido. Asemade, esta inxerencia do sector empresarial no ensino superior, poderá supor a desaparición de carreiras, estudos e proxectos de investigación que non son economicamente rendíbeis pero si útiles para o desenvolvemento social.

O Proceso de Boloña supón un enfrontamento entre dous modelos de universidade. Un no que se entende o coñecemento como un valor útil para o individuo e para as maiorías sociais e que debe ter como obxectivo o desenvolvemento de todos e todas no marco dunha sociedade libre e socialmente xusta. E outro modelo no que o coñecemento é un valor máis á hora de acadara beneficios e que ten que estar posto ao servizo dos intereses do mercado. O debate está aberto, aínda que se cadra tívose que ter dado antes

Publicado en papel no especial Día da Patria de Espazo en Construción, voceiro de Espazo Aberto en Galiza Nova Ler máis...

Desta volta, non serie eu quen escriba esta entrada, senón que o fará o meu colega de clase, compañeiro nos CAF e amigo de festas e xantares, Santi (na foto). É un artigo que fixo para a Asemblea de Estudantes de Ciencias da Comunicación sobre o proxecto de Boloña. Pareceume interesante, así que, có seu permiso, decidín colgalo aquí. Espero que vos guste.

1-Introdución

O Plano de Boloña. Que é? En que consiste? Que trae consigo? Estas son algunhas das moitas preguntas que os estudantes podemos formularnos sobre este tema, do que tanto se fala pero sobre o que parece haber moi pouco coñecemento. Somos os estudantes os máis afectados por Boloña, pero somos os que menos sabemos dela. Semella que ás Universidades non lles interesa que o estudantado coñeza o que supón esta reforma.

O Proceso de Boloña inscríbese dentro do proxecto de converxencia neoliberal europea. Nun principio consistiría na homologación do sistema de créditos dunha gran maioría dos países do continente. Porén, en realidade é un duro ataque contra o ensino público e un intento de acoutar o acceso á universidade restrinxíndoo ás elites sociais e económicas. O capitalismo europeo quere aplicar as medidas neoliberais máis duras para poder entrar de cheo na educación superior e convertela nun novo mercado onde lucrarse. Detrás deste Plano está, como non podía ser doutro xeito, a Organización Mundial do Comercio (OMC), disposta a facer negocio con calquera cousa.

2- Historia

O Plano comezou a se xestar coa declaración da Sorbona (París) en 1998 e continuou a súa andaina coas de Boloña (1999), Praga (2001) e Berlín (2003). A pesar das boas intencións e palabras bonitas destes catro documentos están case baleiras de contido real. En ningunha delas aparece reflectida a nova organización das universidades nin a permanencia da universidade pública.

O resultado do Proceso de Boloña será a creación do Espazo Europeo de Educación Superior (EEES), deseñado por políticos profesionais e empresarios da educación. No Estado Español xa vivimos a primeira parte do proceso de adaptación ó novo marco: foi a Lei Orgánica de Universidades, a LOU (a nova lei do PSOE é un calco), a oposición a cal foi amosada no seu día polas multitudinarias mobilización contra ela, sobre todo en Compostela

Agora toca continuar co proceso, mais nin sequera no propio Ministerio de Educación saben como seguir adiante. A súa confusión chega até o punto de redactar borradores de borradores. A día de hoxe aínda non sabemos a que titulacións poderán acceder os estudantes que entren cando se aplique Boloña.

3- Os cambios de Boloña

Entre os cambios máis visíbeis que vai traer o Proceso de Boloña está reforma da estrutura das carreiras. A Unión Europea, no canto de preferir o sistema de carreiras de cinco anos cunha forte especialización que é o sistema maioritario no continente, optou polo sistema inglés de graos e posgraos. O grao consistiría nunha formación básica e xeral (coa que xa se podería acceder ó mercado laboral) e o posgrao na especialización.

Mais as cousas non son como nolas queren presentar! Para poder optar a un traballo minimamente decente (se o atopas) necesitarás ter o posgrao, e non todo mundo poderá pagalos. Incluso os das universidades pública terán prezos demasiado altos para moita xente. Os posgrao son os equivalentes ós “masters” actuais, pero con Boloña serán (na práctica) obrigatorios.

Se estabas pensando nunha beca, esquécete dela. As bolsas de axuda de toda a vida serán substituídas por créditos que terás que devolver cando atopes traballo. Deste xeito o papel dos bancos (o BSCH en Compostela, por exemplo) aumenta converténdonos ós estudantes en escravos dos bancos só con 18 anos (e non nos soltarán así como así).

Co Plano de Boloña, o número de carreiras diminúe, pero non desaparecen realmente as titulacións, estas pasarán a ser posgraos de pago. Terá especialización a quen o peto llo permita (e non serán tantos).

As formas de dar as clases tamén van cambiar. En primeiro lugar os grupos de alumnos terán que ser reducidos, polo tanto haberá que facer reformas en moitas facultades para crear aulas novas ou dividir hai que xa hai. Esta cantidade de obras... poderá pagalas unha Universidade endebedada até os topes? O Ministerio de Educación xa advertiu que non destinará orzamentos para a aplicación de Boloña, polo que a solución será reducir os números clausus, elitizando aínda máis o ensino superior. Por outra banda, o sistema de créditos tamén varía. Actualmente un crédito equivale a dez horas, mais co Plano de Boloña un crédito pasará a equivaler vinte e cinco horas! Estas abranguen as horas de clases teóricas, as prácticas, o traballo persoal do alumno, as horas de titorías do profesor e as horas de exame.

As prácticas son un dos pratos fortes de Boloña, xa que a metade dos créditos de prácticas terán que facerse en empresas privadas. É dicir, converterémonos en man de obras barata en precario e , por suposto, sen cobrar nada. Este horario é incompatíbel co dun traballador, polo que T

todos aqueles que teñen que traballar para poder pagar os estudos será incapaces de facelo con esta reforma por falla de tempo.

Entre os cambios que máis directamente afectan a Galiza está o da mobilidade. Co Plano de Boloña preténdese fomentar que os estudantes realicen parte da súa formación noutro país, para o que se precisará reducir o número de idiomas no que se imparten aulas para facilitar a comunicación. Isto suporá unha (maior) marxinación de moitas linguas, entre elas o galego. A pesar de ser a lingua maioritaria na Galiza, verá retroceder a súa andaina cara a normalización no ensino superior. Asemade, ó ter que estudar en toda Europa (supostamente) o mesmo, non haberá sitio para contido relacionados co noso país e as súas necesidades,

4- Conclusión

O Plano de Boloña é todo isto e moito máis: privatización, elitización, desespecialización, precarización e a perda de identidade nacional. Para loitar contra Boloña e poder informar ós estudantes sobre o que se nos vén enriba, naceron as Asembleas de Estudantes, que nos coordinamos a través da Coordinadora de Asembleas de Compostela. Porque aínda que Boloña afecte a aqueles que virán despois nosa, paralo depende de nós.

Ler máis...